بیست هزار فرسنگ زیر دریا [Sons les mers Vingt mille lieues]. رمانی پرحادثه از ژول ورن (1) (1828-1905)، نویسنده فرانسوی، به سال 1870 منتشر شد. این رمان دنباله فرزندان کاپیتان گرانت است و پس از آن جزیره اسرارآمیز می­آید. حیوان دریایی عجیبی با هیکل غول­آسا در بعضی از سواحل دیده شده است. یک گروه تحقیق در کشتی امریکایی «آبراهام لینکلن» تشکیل می­شود. آروناکس (2)، دانشمند طبیعی­دان فرانسوی، و نوکر او، کونسی (3)، جزو این گروهند. کشتی برای شکار آن حیوان دریایی حرکت می­کند. هنگامی که موفق به مشاهده آن نهنگ می­شوند، موج عظیمی برمی­خیزد و کشتی را تقریباً به تمامی زیر آب فرو می­کشد و آروناکس و کونسی و ند لند (4)، نیزه­افکن کشتی، را بر پشت نهنگ پرتاب می­کند. ولی این شئ غول آسا نهنگ نبوده بلکه زیردریایی عظیمی به نام  تاتیلوس (5) است. سه مرد را به درون ناتیلوس می­برند و نزدیک ده ماه در آنجا می­مانند. کاپیتان نمو (6)، که نقشه ناتیلوس را کشیده است، و نیز دیگر سرنشینان «ناتیلوس» ظاهراً از آمیزش با مردم به شدت احتراز می­کنند. سه قهرمان ما در معیت این شخصیت مرموز از زیر برزخ سوئز می­گذرند، قاره مفقود و اسرارآمیز آتلانتید (7) و گنجهای مدفونش را می­بینند، با آدم­خواران و اختاپوسهای غول­پیکر می­جنگند، در جنگلهای زیر دریا به شکار می­پردازند و در یک گورستان مرجانی در تشییع جنازه­ای حضور می­یابند ولی همواره در حسرت بازگشت به روی زمین به سر می­برند، خاصه که نفرت از میزبان نیز بر این حسرت افزوده می­شود؛ و آن از روزی است که می­بینند چگونه او با کمال خونسردی یک کشتی را با همه سرنشینانش غرق می­کند. آنگاه هویت حقیقی کاپیتان نمو را کشف می­کنند: او شاهزاده­ای هندی است که انگلیسیها در روزگار گذشته خانه و ملکش را گرفته و او را از عزیزترین علایق زندگیش محروم ساخته­اند و او از آن زمان دشمنانش را با کینه و نفرت تعقیب می­کند. سرانجام ند لند و آروناکس و کونسی تصمیم به فرار می­گیرند. سوار زورقی می­شوند، جریان گرداب زورق را از تنه زیردریایی جدا می­کندولی به شکل معجزه آسایی نجات می­یابند و به یکی از جزایر لوفوتن (8) می­روند و از آنجا خود را به فرانسه می­رسانند. این رمان، یکی از بهترین رمانهای ژول ورن است. شخصیت کاپیتان نمو، که دستور غرق یک کشتی را می­دهد و خود با خونسردی به تماشای آن می­پردازد و سپس در برابر تصویر زن جوان و دو کودک می­گرید و برای شورشیان یونانی طلا تهیه می­کند و پرچم سیاهش را در قلب منطقه قطبی می­نشاند؛ در حقیقت قهرمانی رمانتیک است و تا اندازه­ای یادآور «ابرمرد»ی است که مورد علاقه ادبیات آن عصر بوده است.

ابوالحسن نجفی. فرهنگ آثار. سروش.

1.Jules Verne 2.Aronnax 3.Conseil 4.Ned Land

5.Nautilus 6.Nemo 7.Atlantide 8.Lofoten