بچه­های محل ما [اولاد حارتنا]. رمانی از نجیب محفوظ (1911-    )، نویسنده مصری، که در 1959 به شکل پاورقی منتشر شد و در 1965 در بیروت به چاپ رسید. داستانی کلیدی است که محل پیدایش یکتاپرستی و خرد را در شهر کهن قاهره توصیف می‌کند. این کتاب چنان بحثهایی برانگیخت که محفوظ، ترجیح داد تا آن را از فهرست آثار خود حذف کند. ماجرای داستان، تقلیدی از قصص کتاب مقدس و قرآن کریم است و مسائلی در رابطه با وجود خداوند، شر و فساد و تبادل میان جادو و علم را مطرح می­کند: الزعبلاوی، شیخ مرموز و بینانگذار پرهیبت یک محله، ادهم پسر دومش را که دورگه است برمی­گزیند تا موقوفاتش را اداره کند. ادریس، پسر ارشد، به این تبعیض اعتراض می­کند و در پی آن از خانه مطرود و شیطان مجسم می­شود. ادریس موفق میشود که ادهم و همسر او را در سقوط به دنبال خود بکشاند، بدین ترتیب که متقاعدشان می­سازد که آینده خود را در وصیتنامه سرٌی پدر بخوانند. ادهم در حین عمل غافلگیر می­شود و او را نیز از کانون خانواده، که به صورت بهشت از دست رفته درمی­آید، می­رانند. یکی از پسرانش، به نام قدری، برادرش همام را که مورد توجه الزعبلاوی بود می­کشد: بدبختی بر فرزندان بی­گناه او نازل می­شود و حال آنکه نیای خانواده، منزوی و ظاهراً بی­اعتنا، در پشت درهای بسته به زندگی ادامه می­دهند. پس دورانی چون عصر آهن برای همه آغاز می­شود: کار، فقر و رنج بروز می­کند. پیدایش ظلم با ظهور اداره­کنندگان جدید موقوفه شکل می­گیرد که همه درآمدها را به انحصار خود درمی­آورند. با این حال، جبل مارگیر عصیان می­کند و موفق می­شود که الزعبلاوی را تحت تأثیر خود قرار دهد و الزعبلاوی، همانگونه که خداوند موسی را مخاطب قرار می­داد، با او سخن می­گوید و پس از آن او جامعه­ای عادل ایجاد می­کند. دوران ترقی آغاز می­شود، اما براثر خودخواهی و فراموشکاری انسانها بسیار زود از میان می­رود. رفاعه نجار، که چون مسیح مهربان و مردم دوست است پیامی از عشق می­فرستد و پیش از کشته شدن می­کوشد تا بدی را از ذهن مردمان دور کند: یارانش خاطره مقدس او را حفظ می­کنند. قاسم چوپان که مدعی است یکی از خدمتکاران الزعبلاوی به او الهام می­بخشد ظاهر می­شود و حق را براساس قدرت دوباره برپا می­دارد: ولی هیچکدام از جانشینانش موفق نمی­شوند که راه او را ادامه دهند. سرانجام عرفه‌ی‌  جادوگر سرمیرسد و می­کوشد تا راز الزعبلاوی را کشف کند: اما فقط مرگ خود را برمی­انگیزد و به دست رئیس می­افتد که تشنه استفاده از دانش اوست. حَنَش، پس از کشته شدن برادرش عرفه می­گریزد و امید واهی بازگشت و انتقام را در دل همه ستمدیدگان برمی­انگیزد. این کتاب، که توهینی نسبت به برتری اسلام و بنیادهای اخلاقی حکومت تلقی شد، با وجود الفاظ نسنجیده و پایان مبهم آن، سر و صدای زیادی برپا کرد. اولاد حارتنا که تحت تأثیر هسیودوس (1) و ریشار سیمون (2) و عصر روشنگری و اوگوست کنت (3) و آلفرد لوازی (4) نگاشته شده است به دوران لاادریگری زندگی محفوظ تعلق دارد، اما در آنسوی شک، حکمتی بنیان­کن عرضه می­کند: بهشت و جاودانگی ممکن است باعث یأس و حرمان ما شود، زیرا تن­پروری همه چیز را به جهنم تبدیل می­کند و تنها کوشش و امید می­تواند خوشبختی مداوم انسانها را ایجاد کند: جعبه پاندورا بر باغ عدن رجحان دارد.

مهشید نونهالی. فرهنگ آثار. سروش.

1.Hesiodos 2.Richard Simon 3.Auguste Comte 4.Alferd Loisy