کتاب نیوز  شناسنامه

ترویج کتاب، نوعی خیانت به علم است!

رسول جعفریان


در آستانه نمایشگاه کتاب، بار دیگر صدها هزار مشتاق علم را به سوی کتاب دعوت می کنیم و فکر می کنیم کار بسیار خوبی می کنیم! آیا همین مقدار که برای کتاب مایه می گذاریم، روی انتقال مفاهیم از طرق دیگر هم تأکید داریم؟ به نظرم این طور نیست چرا که در جامعه ما، ابزارها و وسائل دیگر در زمینه های غیر علمی و بیشتر تفریحی استفاده شده و این خسارت بزرگی است که در عقب ماندگی ما بیش از پیش تاثیر می گذارد.


سیاست کتاب در کشور ما، مانند سایر بخش های اقتصادی که گرفتار تحول شده و الزاما نوعی مدرنیزاسیون در آنها پدید می آید، تقریبا بدون برنامه پیش می رود. برنامه داشتن یعنی این که ما وضع آینده را در مقطعی دست کم از بیست تا پنجاه سال با روشی علمی بشناسیم، و آن وقت در اجراء، برنامه ای را برای رسیدن به نقطه مطلوب طراحی کنیم.

آنچه الان در حال طی کردن آن هستیم، یک مسیر تکراری است که فقط و فقط با ضرورت هایی که در حکم بن بست است، تغییر مسیر یا توقفی در پی دارد و راهی جدید می گشاید. این در حالی است که اساسا برنامه ای تعریف شده و بر اساس شناخت مسیر وجود ندارد. به همین دلیل است که وقتی مثلا کاهش در تیراژ رخ می دهد، به جای آن که به دلایل منطقی آن توجه کنیم و جایگزین پیدا کنیم، مرتب اظهار تاسف کرده و هنر کرده بودجه ای برای جبران آن می گذاریم، کاری که دور از برنامه ریزی دقیق است، چون کتابهایی که با پول مفت به خانه ها می رود، درست مثل روزنامه ها و مجلات، خوانده نمی شود و دلیل آن نه بی میلی به مطالعه بلکه تغییر مسیر در انتقال اطلاعات و علم است.

در حال حاضر اتفاقات کاملا متفاوتی در عرصه کتاب از هر جهت، تألیف، تولید، و توزیع، و نیز برخورد مردم با آن در حال رخ دادن است، اما عملا ما همان روش های سنتی را در این باره داریم. برای مثال، در حالی که بسیاری از مآخذ و کتب مرجع، سالهاست به صورت فایلهای دیجیتالی درآمده و حتی برنامه های سرچ روی آنها گذاشته شده، ما همچنان هزاران نسخه از آنها را چاپ کرده و برای کتابخانه های عمومی و دانشگاهی تهیه می کنیم. این در حالی است که تقریبا مطمئن هستیم مراجعه به این آثار به صورت کتابی و چاپی به شدت کاهش یافته و به دلایل روشنی، از جمله استفاده مکرر، پر حجم بودن آنها و تنها بهره وری موردی با سرچ و غیره، دیگر کسی به آنها مراجعه نمی کند. با این حال کتابخانه های ما همچنان مملو از این آثار است که هم هزینه خرید و هم نگهداری و جز اینها، به صورت کمرشکن، پرداخت می شود.

در حوزه دایرة المعارف ها و فرهنگ ها، باید گفت تقریبا چاپ آنها به طور کامل بی دلیل و هزینه کردن برای آنها بی مورد است. دلایل این امر روشن است. اولا ساختار دایرة المعارف و فرهنگ به گونه ای است که فقط آنلاین می تواند جواب بدهد؛ دایما آپدیت شده و لغات و مداخل جدید اضافه شده و اصلاح شود. در حالی که اساسا نسخه چاپی با آن همه هزینه امکان اصلاح به صورت لحظه ای که هیچ، حتی سالیانه هم ندارد. در واقع، و بدون لحظه ای تامل، باید به طور کل جلوی چاپ دایرة المعارف ها و فرهنگ ها را گرفت.

بسیاری از کتابها هستند که به دلیل نیازی که به آنها در اقصا نقاط عالم هست، تنها پس از یک تا دو سه ماه، اسکن شده و فایل اسکن شده آن توزیع می شود. راهی که فرنگی ها رفتند این بود که نسخه دیجیتالی را می فروختند. اما در ایران، این کار تقریبا جواب نداده و با توجه به عادات مردم و این که به دلیل مشکلات مالی، اگر راه آسان و مفت برای دریافت کتاب باشد، به هیچ وجه حاضر نیستند حتی یک دهم قیمت کتاب چاپی را بابت نسخه دیجیتالی بدهند، این تجربه در ایران کارساز نشد و به نظر می رسد نخواهد شد. برای این موارد، باید راه حل های خاصی را دنبال کرد. برای مثال همان راه حلی که برای تولید سی دی های موسیقی یا فیلم های خانگی دنبال می شود. چون آنها هم اندکی پس از توزیع کپی می شوند. در این باره چه باید کرد؟ برخی از ناشران می گویند هنوز یک ماه نگذشته کتابمان اسکن شده و در سایت فلان ارائه شده است. آیا از نظر حقوقی می توان جلوی آن را گرفت؟ به نظرم حتی اگر این کار صورت گیرد، شاید کمتر از بیست درصد محدود خواهد شد.

در واقع، حتی اگر از نظر حقوقی هم بتوان جلوی آن را گرفت، شاید این جلوگیری در محیط های ما به ضرر علم و ترویج آن باشد. پس چه باید کرد؟ آیا می توان مثل سی دی های موسیقی ، هزار نسخه یا دو هزار نسخه بر حسب اقتضای بازار آن کتاب، چاپ کرده یک شبه در همه کشور پخش کرد و مولف و ناشر سود خود را صرفا بر اساس همان چاپ محاسبه کرده و پس از آن بی خیال شده دنبال کار جدید بروند؟ می شود فکر کرد که اگر سیستم توزیع همراه و متمرکز باشد یعنی در آن واحد اقلا هزار کتابفروشی در کشور یک کتاب را توزیع کنند، سود آن بدست خواهد آمد.

اما در باره برخی از کتابهای دانشگاهی، می بایست روی حمایت دانشگاه ها و مراکز دولتی که نیازمند پژوهش هستند حساب کرد. یعنی آنان هزینه تولید کتاب را بپردازند و پس از آن ، آن را به جامعه سپرده و نگران توزیع دیجیتالی آن نباشند. همچنین در حوزه کتابهای کودکان یا رمانها، چاپ آنها با توجه به نیاز کما بیش جامعه به متن مکتوب، مشکلات بسیار کمتری هست. می دانیم که در حال حاضر نسخه دیجیتالی آنها، اساسا کار نسخه چاپی را نمی کند و غالب کسانی که از این نوع کتابها استفاده می کنند، دقیقا باید از کتاب استفاده کنند نه نسخه دیجیتالی.

در اینجا باید یک نکته را که شاید اساسی تر از همه این موارد است، یادآور شد.

علم، یعنی کشف جدید و این البته مواردش فراوان نیست. کشف های جدید علمی، شامل مسائلی هستند که اغلب در مقالات علمی عرضه شده یا در پروژه های دانشگاهی به صورت کارگاهی یا طرحهای ویژه که اساسا صورت کتابی ندارند، ارائه می شوند. اگر به صورت جامع تر نگاه کنیم، غالب آنچه فهمیدنی است باید به صورت دیجیتالی عرضه شود تا بتواند سریع تر و آسان تر به دست کسانی که در پی فهم بیشتر هستند برسد. هر نوع تعلل در این انتقال مفهومی، ظلم و خیانتی است که به جامعه علمی می شود.

شاید واقعا ترویج کتاب، نوعی خیانت به علم و ترویج آن باشد. همان طور که کتاب جای استاد را نمی گیرد و بسیاری از دانش ها باید توسط استاد و مفهومی و زبانی منتقل شود، کتاب، کار انتقال دیجیتالی را نمی گیرد و آن نوع از انتقال در حال حاضر از هر جهت مقرون به صرفه است، جز این که به دلیل کهنگی نظام مفاهمه ای ما، نیز بی توجهی مسوولان و آشنایی کمتر با این عالم، و مهم تر از همه یک عادت نادرست، ما در این بخش هم زمین گیر کرده و خواهد کرد.

گو این که بنده هم می دانم به این سادگی کتاب حذف نخواهد شد اما این فرقی با موارد مشابه ندارد که هنوز هم نمک فروشان ما از یک یابو و گاری استفاده می کنند یا و شاید تا هزار سال دیگر هم مواردی از این دست پیدا شود.
۱۳۹۵/۰۱/۲۲
 مطالب مرتبط 
مهدیان دروغین: از آغاز تا امروز
مروری بر کتاب اقلیم خاطرات / رسول جعفریان
سیری در سیره‌ی نبوی به روایت جعفریان
ترکیب غلط "پیامبر اسلام"/ رسول جعفریان
"راه حج" جعفریان در آستانه‌ی ایام حج
اطلس شیعه به چاپ سوم رسید
دستنامه‌ای برای پژوهش‌های شیعه‌شناسی
سیری در "اطلس شیعه" با رسول جعفریان
کتابخانه‌های عمومی را توسعه‌ دهید نه کتابفروشی‌‌ها را!
بررسی جریانها و سازمان‌های مذهبی - سیاسی در سرای اهل قلم
گوشه‌هایی از خاطرات امام(ره) در نجف
کتابخانه‌ای برای 150سال آینده‌ی مجلس
جعفریان: نسخ خطی خریداریم!
جابه‌جایی‌ اهل علم در کتابخانه مجلس
رسول جعفریان رئیس کتابخانه مجلس شد
هیئت علمی جایزه‌ی جلال معرفی شدند
انتشار پانزدهمین دفتر مقالات تاریخی رسول جعفریان
کتاب سال جمهوری اسلامی ایران
مقالات جدید رسول جعفریان
رسول جعفریان
بررسی "تاریخ ایران دوره هخامنشیان"
نسلی که سودایی بود نه سوداگر/عبدالله شهبازی
فهرست 1100 عنوان کتاب درباره سیره نبوی
یادداشت رسول جعفریان اندر احوالات نمایشگاه
توضیحات رسول جعفریان درباره جوابیه انتشارات امیرکبیر و مترجم کتاب "تاریخ اسلام کمبریج"
توضیحات تیمور قادری، مترجم کتاب «تاریخ اسلام کمبریج» و ناشر
تاریخ اسلام ناب کمبریجی!

هم اندیشی
ارسال صفحه به دوستان
چاپ

ادبیاتتاریخ و سیاستدین و فلسفهعلوم انسانیهنرمرجع

بایگانی  
گزارشی از بازار نشر 2015
سال 2015 پر از حرف‌های پوچ و کلمات توخالی بود اما کتاب‌های حقیقی و داستانی خوب، صادق و حتی قدرتمند توانستند به موفقیت برسند. خود صنعت کتاب هم شاهد یک پیروزی بود چون تعداد کتاب‌های فیزیکی فروخته شده از کتاب‌های الکترونیکی کیندل بالاتر بود. بعد از 10 سال سکوت، کازوئو ایشیگورو بازگشت و خوانندگانش را با کتاب تمثیل‌مانند «غول دفن‌شده» که در آن اژدها و شوالیه‌های شاه آرتور هم بودند، به دو دسته موافق و مخالف تقسیم کرد و بعد از 14 سال دوری، میلان کوندرا در قالب سایه‌ای از خود قبلی و پرطراوتش برگشت.
۱۳۹۴/۱۱/۱۹
اقتصاد مردم فقیر
"اقتصاد فقیر" گزارش دو اقتصاددان ممتاز دانشگاه ام‌آی‌تی است که بیش از پانزده سال است در روستاهای دور افتاده هند، بنگلادش، مراکش و دیگر مناطق آفریقا به سر می‌برند و تلاش می‌کنند تا معماهای زیاد اقتصاد توسعه را روشن کنند. مصرف، پس‌انداز، سرمایه‌گذاری، تنظیم خانواده، بیمه و ریسک‌پذیری، الگوی تعیین شغل، بهداشت، و ده‌ها مساله دیگر، موضوعاتی هستند که این دو در رابطه با فقرا دنبال کرده‌اند. این پیگیری مجدانه و سخت نتایج شگرفی به دنبال داشته و تحلیل‌های ظریف و نوینی به دست داده است.
۱۳۹۴/۰۹/۰۳
از توقیت ولایت تا نصیحت امام مسلمین
آیت‌الله محمد یزدی در مصاحبه ای که در مجله حکومت اسلامی (ارگان مجلس خبرگان) نیز چاپ شده، در پاسخ به پرسشی در مورد نظارت بر رهبری می‌گوید که هرجا در قانون اساسی مسئله نظارت مطرح شده است، نظارت استصوابی است و این مسئله در مورد نظارت بر رهبری نیز صدق می‌کند.
۱۳۹۴/۱۱/۲۵

بایگانی
رادیو اربعین اول آبان شنیدنی می‌شود
فیلم‌‏های ایام محرم با من و زیبا تا مختارنامه
حضور یک مادر شهید در نماهنگ «چای روضه»
تولید «اشعار عاشورایی» با صدای گویندگان رادیو
کارگردان «سردار» دلایل اجرای نمایش را در حضور فرزندان شهیدان گفت
پخش خطبه‌های نماز جمعه مقام معظم رهبری در محرم 59
دستِ غم بر کمرش رفت ولی قولش نه!
رسانه ملی سیاهپوش شد
حجت الاسلام پناهیان:بسیج در عرصه سینما ورود کند
«پروازی در آرامش» آینه اقتدار یک ارتش
افشای راز مرگ چند زن در تئاتر «خواب زمستانی»
جمشید مشایخی را می‌توان جهان پهلوان سینما دانست
بهرام زند مدیر دوبلاژ «نبرد خلیج فارس 2» شد
«کربلا جغرافیای یک تاریخ» محرم اکران می‌شود
برگزیدگان نخستین جشنواره «چهل چراغ» معرفی شدند
بزرگداشت مرشد میرزاعلی در جشنواره پرده‌خوانی «غدیر»

بایگانی  
لک لکها
فیروز زنوزی جلالی
بانوی خانه که نباشد!
سید علی موسوی
از دفترچه‎ی خاطرات یک دوشیزه
چخوف/ رضا آذرخشی، هوشنگ رادپور
ساعت تولد بچه‌ی سیزدهم
راد والاس / ملیسا وفایی کیا
حمام
سید علی موسوی
اژدهای پنجاه و یکم
هی وودبرون
سه فصل از سقای آب و ادب
سید مهدی شجاعی

بایگانی  
بیایید از عشق صحبت کنیم
قیصر امین‌پور
آخرین سوت قطار
حامد امامیه
فوجی از پر و خاکستر پرستوها
افشین علاء
نبوت به دو تا معجزه آوردن نیست!
کاظم بهمنی
چشم تو غزل عامیانه خوبی‎ست
حسن صادقی پناه

بایگانی  
کتاب مورد علاقه روحانی، هاشمی، احمدی نژاد و...
پدرام ابراهیمی
ایشالا پیر عاشقی بسوزه!
ابولفضل زروئی نصرآباد
هشت سال گذشت!
حسن شاه‌رجب
محمود جان کجایی؟
مسعود مرعشی/ علی هدیه‌لو

بایگانی  
نشستن با کتاب
برای غربت فتح
میان اشک و لبخند
10جلد برگزیده‌ی 2008

بایگانی  
و اینک آخر الزمان...
سمیه کاووسی
مبادا خون سیاوش بر زمین بریزد
مرجان فولادوند
بوی پیراهن یوسف
حسین شرفخانلو

       


پیشنهاد شما
پشت جلد
فهرست
فرم عضویت در خبرنامه‌ی کتاب
درب منزل تحویل بگیرید!
اولین فروشگاه قانونی کتاب الکترونیک
اینجا متعلق به شماست
پیوندها
رادیو پنج روز
تحریم تجاری اسرائیل
یاری سالمندان برای زندگی کردن
انجمن حمایت از قربانیان سلاح‌های شیمیایی
درباره‌ی کتاب‌نیوز
روی جلد | پیشنهاد ما | نقد و نظر | بازارچه | کتابخانه | نقطه سر خط | پیشنهاد شما | دیگران | شناسنامه
کلیه حقوق متعلق است به موسسه « میراث اهل قلم » . باز نشر مطالب با ذکر « کتاب نیوز » بلامانع است.
طراحی سایت، هاست(هاستینگ)، ثبت دامنه - رادکام