صائب تبریزی.میرزا محمد علی (1010-1086 هجری قمری)

میرزا محمد علی، متخلص به صائب، از معروفترین شاعران عهد صفویه است.  محل تولدش دقیقا معلوم نیست. بعضی آن را تبریز و بسیاری در اصفهان دانسته‏اند؛ اما خاندان او مسلماً تبریزی بوده‏اند.
پدرش از بازرگانان اصفهان بود و به دستور شاه عباس اول صفوی با جمعی از تجار و مردم ثروتمند و متشخص از تبریز کوچ کرد و در محله عباس آباد اصفهان ساکن شد. عموی صائب، شمس‌الدین تبریزی شیرین قلم، مشهور به شمس ثانی، از استادان خط بود.
صائب در سال 1034 هـ . ق از اصفهان عازم هندوستان شد و بعد به هرات و کابل رفت. حکمران کابل، خواجه احسن الله مشهور به ظفرخان، که خود شاعر و ادیب بود، مقدم صائب را گرامی داشت. ظفرخان پس از مدتی به خاطر جلوس شاه‌جهان، عازم دکن شد و صائب را نیز با خود همراه بود. شاه‌جهان، صائب را مورد عنایت قرار داد و به او لقب مستعدخان داد.

در سال 1039 هـ.ق که صائب و ظفرخان در رکاب شاه جهان در برهانپور بودند، خبر رسید که پدر صائب از ایران به اکبرآباد هندوستان آمده است و می‏خواهد او را با خود به ایران ببرد. صائب از ظفرخان و پدر او، خواجه ابوالحسن تربتی اجازه بازگشت خواست، اما حصول این رخصت تا دو سال طول کشید. در سال 1042 هـ.ق، که حکومت کشمیر به ظفرخان (به نیابت از پدرش) واگذار شد، صائب نیز به آنجا رفت، و از آنجا هم به اتفاق پدر عازم ایران شد. پس از بازگشت به ایران، در اصفهان اقامت گزید و فقط گاهی به شهرهایی از قبیل قزوین، اردبیل، تبریز و یزد سفر کرد. صائب در ایران شهرت فراوان یافت و شاه عباس دوم(صفوی) او را به لقب ملک‌الشعرایی مفتخر ساخت.

صائب در اصفهان وفات یافت. آرامگاه او در اصفهان و در محلی است که در زمان حیاتش معروف به تکیه میرزا صائب بود. تعداد اشعار صائب را از شصت هزار تا صد و بیست هزار و سیصد هزار بیت و بالاتر نیز گفته‏اند. دیوان او مکرر در ایران و هندوستان چاپ شده است.

صائب خط را خوش می‏نوشت و به ترکی نیز شعر می‏سرود. نظری گذرا به دیوان صائب نشان می‏دهد که این شاعر تتبع و تأمل زیادی در آثار شاعران متقدم و معاصر خود داشته است. صائب دیوان خود را به سبک هندی سروده است. معیارهای زیبایی شناختی این سبک شعری به طور کلی با دوره پیشین متفاوت است و شاعران در نسبتی متوازن با پسند مردم شعر می‏سرایند. فخامت و استواری زبان چندان جایگاه مهمی در این شعر ندارد. اصطلاحات و تعبیرات عامیانه در بی‏پیرایه‏ترین شکل زبانی خود، بی‏تکلف و رها در شعر حضور می‏یابند. به عقیده تمامی محققان، صائب تبریزی و بیدل دهلوی بزرگترین شاعران این مکتب ادبی شمرده می‌شوند. با توجه به نزدیک بودن روزگار حیات آن دو و نیز حضور طولانی مدت آنها در سرزمین هند، ترکیبات، تعبیرات و مضامین "مشترک" بسیاری در اشعار آنها می توان دید که با توسل به روشهای علمی می توان آنها را استخراج ، طبقه بندی و مقایسه کرد.