کتاب نیوز  شناسنامه

کُردها و تمدن آینده‌ی شرق / رضا امیرخانی

حکماً حکایتِ امیر تیمور گورکانی را شنیده‌اید؛ آن‌گاه که از دلیلِ ظفرمندی‌ِ آن خون‌ریز پرسیدند، جواب داد:
- وقتی از دشمن فرار کرده بودم، به ویرانه‌ای پناه بردم و ناامید در عاقبت کار خویش اندیشه کردم؛ ناگاه نظرم بر موری ضعیف افتاد که دانه‌ا‌ی غله، بزرگ‌تر از خود را برداشته از دیوار بالا می‌برد. چون دقیق نظر کردم و شمارش نمودم، دیدم آن دانه شصت و هفت مرتبه بر زمین افتاد و مورچه عاقبت آن دانه را بر سر دیوار برد. از دیدارِ این کردارِ مورچه چنان قدرتی در من پدیدار گشت که هیچ‌گاه آن را فراموش نمی‌کنم. با خود گفتم ای تیمور! تو از مور کم‌تر نیستی، برخیز و در پی کار خود باش. سپس برخاستم و همت گماشتم تا به این پایه از سلطنت رسیدم...

* * *
در این روزها البته میانِ نوشته‌جاتِ اهلِ سیاست مرسوم است که در هم‌چه حکایتی، خود را امیرتیمور بدانند و جناحِ روبه‌رو را کم از مور! برای همین بایستی به جِدّ متذکر شد که در حکایتِ مذکور، من، امیر تیمور نیستم... من همان مورم!

هیچ اهلِ مجامله و مداهنه هم نیستم. از این تواضعات کشکی هم که هزار برابرِ تکبراتِ بسته‌بندی‌شده، پروتئین دارند، بیزارم. من به جدّ همان مورم!
شصت و هفت بار نه، اما از دوره‌ جاهلی و جوانی به این سو، چندین بار تصمیم به فتحِ دماوند گرفتم؛ و به قله نرسیدم. یعنی هر بار جایی نرسیده به قله فرو می‌افتادم و ناکام به تهران برمی‌گشتم. دقیقا ماننده‌ همان مور! یک‌بار در بارگاهِ سومِ جبهه‌ جنوبی (پناه‌گاهِ بینِ راه) حال‌م خراب می‌شد، باری دیگر نرسیده به آب‌شارِ یخی (میانه‌ راهِ قله و پناه‌گاه) خوابِ مرگ می‌گرفت‌م و آخر بار هم گنبدنمای قله، یعنی وسطِ تپه‌ گوگردی، به دلیلِ استنشاقِ بخاراتِ گوگردی دهانه‌ آتش‌فشانِ نیمه‌فعالِ دماوند، نفس‌م می‌گرفت و فرو می‌افتادم... عینِ همان مورچه‌ تیموری!

دماوند را از تهران که می‌بینی، مخروطی است در کمالِ وقار و زیبایی، پای کوه، پلور که می‌رسی، همین حس و حال را داری. کمی بالاتر می‌روی، می‌رسی به گوسفندسرا، باز هم همان مخروط زیبا را می‌بینی با تاجی از برف. نصفِ روز جان می‌کنی تا برسی به بارگاهِ سوم و پناه‌گاه، باز هم همان مخروطِ مغرور را می‌بینی! بی‌آن که ذره‌ای کوچک و بزرگ شده باشد. انگار نه انگار که این‌قدر بالا آمده‌ای. همین کافی است تا بالکل مشکلِ روحی-روانی پیدا کنی از دیدنِ این مخروطِ ثابت که به قاعده‌ای بلند است که بعدِ هشت ساعت کوه‌پیمایی می‌بینی باز هم همان شکلی است که بود!
بارِ اول، اوایلِ دهه‌ هفتاد بود به گمان‌م. با دو-سه رفیق هم‌دانش‌گاهی هوسِ دماوند کردیم.

آن سفر نتوانستم قله را بزنم. خوب یادم هست. جوان بودم و سرِ حال. برنامه‌ گذاشته بودیم برای صعود شبانه. قرار بود هیچ‌کدام بارِ اضافه‌ای نبریم. همه بریده بودیم. از شدتِ خسته‌گی و ضعف. در سکوتِ شب راه می‌پیمودیم. بدونِ حتی یک گرم بارِ اضافی؛ حتاتر به توصیه‌ سرگروه بدونِ یک کلام حرفِ اضافی؛ مبادا که نفس کم بیاوریم!
یک‌هو دیدم سر و صدایی می‌آید. انگار بزن-برقصی در کار بود! اول خیال کردم توی تاریکی دچار وهم شده‌ام، اما بعد دیدم باقی هم همین حس را دارند. زودتر از وقت ایستادیم به استراحت. یادِ حمامِ جنیان افتاده بودیم. فقط نمی‌دانستیم وقتِ عزاست یا عروسی. نفس‌هامان گرفته بود و حتی نمی‌توانستیم راجع به این اتفاق چند کلمه‌ای اختلاط کنیم. عاقبت صدا نزدیک‌تر شد!

یک گروه بودند از هم‌وطنانِ کرد‌مان از مهاباد. در حالی که ما به خاطرِ خسته‌گی و فشارِ پایینِ هوا، حتا نای حرف زدن نداشتیم، یکی دو تا دف گرفته بود دست‌شان و می‌زدند و باقی هم می‌خواندند. در حالی که ما حتی یک گرم بارِ اضافه از پناه‌گاه بالا نیاورده بودیم و فقط توی قمقمه‌های تخصصی کمی شربتِ آب‌لیموی شیرین داشتیم، چند تایی پیتِ پنیر را سر دست گرفته بودند و بالا می‌بردند. دیگری هم نصفه گونی سیب زمینی روی دوش انداخته بود. ما لباس‌های کوه داشتیم، اما دوستان‌مان با همان لباس‌های کردیِ معمولی بودند... بعد هم شروع کردند با ما به حال و احوال و این که دارید برمی‌گردید که این‌قدر بی‌حال‌ید یا...
من از دیدنِ این گروه چنان حال‌م خراب شد، که همان‌جا از خیرِ قله زدن گذشتم و برگشتم و تا صبح تخت خوابیدم! با خدا گلایه می‌کردم که اگر آدمی این است که تو آفریدی و می‌تواند در ارتفاعِ بالای چهار هزار متر، پیتِ حلبی روی دوش بگذارد و با صدای بلند چه‏چهه‏ بلبلی بزند، پس ما را برای چه خلقت فرمودی؟!

این بخشی از مقدمه‌ کتاب جدیدم بود و حکایت، همان حکایتی که ما به مثلِ زبان‌زد به آن می‌گوییم جانِ کردی... بگذار صادقانه بگویم که هم‌چنان در بسیاری از عرصه‌ها کردها را با همان روحیه در حالِ صعودِ به قله‌ تمدنیِ شرق می‌توان دید.

نه از دیدِ اهلِ سیاست، که از دیدِ اهلِ فرهنگ، حرکت به سمتِ قله‌ای تمدنی در شرق، میسور نمی‌شود الا با تعمیقِ هویت‌های قومی و مذهبیِ اصیل. بنابراین روی‌کردِ هویتی در مساله‌ قومیتی نه تنها تهدیدی سیاسی به حساب نمی‌آید که مهم‌ترین ابزارِ اتحادِ فرهنگی است.
در غربِ عالم، از شرقِ استرالیا تا غربِ کالیفرنیا، تمدنِ غرب توانسته است این جغرافیای پراکنده و هویتِ گسسته را متحد بنمایاند چرا که همه‌ اعضا، احترامِ فرهنگی به یک‌دیگر را پذیرفته‌اند. در فرانسه، مهم‌ترین انجمن‌های حمایت از حیوانات فعالیت می‌کنند و حتی همین فردا و پس‌فردا نسبت به ذبحِ آیینیِ گوسفند در عیدِ قربان در اقلیمِ کردستان نیز اعتراض خواهند کرد؛ اما همین گروهِ معترض، هیچ‌گاه اعتراضی پر سر و صدا نسبت به جشنِ گاوبازان و ماتادورهای پرشمارِ اسپانیایی، نخواهد داشت. چرا که پذیرفته‌اند اتحادِ عمومی را زیرِ سایه‌ احترامِ فرهنگی.

ما اما هرگز حاضر نیستیم اشتراکاتِ پرشمارِ خود را بنمایانیم در قیاس با اختلافاتِ کم‌شمار. می‌توان چنین جشن‌واره‌هایی* را و البته نوعِ نگاهِ داعیان را در دعوت از هیات‌های عرب و ایرانی و ترک و اروپایی، گامی مهم دانست در نجاتِ کردستان از تفکر ملی‌گرایانه‌ تاریخِ مصرف گذشته. این یعنی آشنایی فرهنگِ کرد با سایرِ فرهنگ‌های متحد و هم‌راه در راهِ رسیدن به قله‌ تمدنی شرقی.

منِ ایرانی، بایستی منصفانه و معقولانه، ممنونِ برادرانِ کردم در ایران و عراق و ترکیه باشم که سدی بودند انسانی و فرهنگی در مقابلِ اسلامِ سلفی و برادرانِ کردِ من نیز بایستی منصفانه و معقولانه، بپذیرند که اگر ارزش‌گذاریِ انسانیِ اسلامی در ارزش‌گذاری‌های سیاسی لحاظ نشود، فجایعی برای اقلیتِ کرد در نظام‌های سکولار پیش خواهد آمد، چنان که کردهای خارجِ ایران، طعمِ تلخِ این فجایع را هم‌چنان در کام دارند. قله‌ تمدنِ آینده‌‌ شرق، بر دامنه‌های هویت‌های منفردِ به هم پیوسته بنا خواهد شد؛ تک قله‌ای بشکوه بر دامنه‌هایی با لهجه‌های فارسی و عربی و ترکی و کردی و بلوچی و پشتون و... و من هنوز صدای برادرانِ کردم را می‌شنوم که هلهله‌کنان در حال صعود از این کوه هستند...

* فستیوالِ گلاویژ در سلیمانیه‌ کردستانِ عراق با شعار «آزادیِ خرد، دروازه‌ی خلاقیت»

خبرآنلاین
۱۳۸۹/۰۹/۱۳
 مطالب مرتبط 
ترجمه رمان «من او» در اندونزی عرضه می‌شود
جانستان کابلستان: ایستگاه ششم
قیدار امیرخانی به چاپ چهارم رسید
تجربه‌ای شبیه به «منِ او»/ میثم امیری
رضا امیرخانی با "قیدار" رسید
"قیدار" امیرخانی با مرسدس کوپه می‌رسد
آیا ممیز ارشاد با حذفیاتش محشور می‌شود؟
چاپ اول "جانستان کابلستان" در نمایشگاه
ده فرمان از آداب نوشتن / رضا امیرخانی
پیشنهاد امیرخانی: خاطرات شازده حمام
آخرین تیر ترکش خداوند.../ در رثای آیت‌الله گلپایگانی
شنبه 13 شهریور: گپ و گفت با امیرخانی
چاپ سوم "نفحات نفت" در کمتر از دو ماه
فضای هیجانی یا نقد عقلانی؟ / رضا امیرخانی
وضعیت خوراک مردم، اسف‌بارتر از کتاب است
آیا دولت تا نفت دارد،خطری تهدیدش نمی‌کند؟!
نقد فرهنگی ‌قدرت / رضا امیرخانی
سفرنامه‌ی "جانستان کابلستان" امیرخانی
"نفحات نفت" امیرخانی در افق رویت شد
سکه‌هایی که امیرخانی را نگرفت
چاپ سی‌ام "من او" با جلد سخت
"ارمیا" برای بیستمین‌بار منتشر می‌شود
وقتی فوتبال نفتی می‌شود / رضا امیرخانی
رضا امیرخانی: دولت عمیقاً غیرفرهنگی است
رمان "با ادب" نداشتیم / زهیر توکلی
"ارمیا" برای اردو زبان‌ها ترجمه شد
کتاب‌هایی که می‌خوانم / رضا امیرخانی
نشانه‌های بی‌خویشاوند/ ندا کاووسی‌فر
رونمایی از 7اثر جدید در غرفه‌ی نیستان
رضا امیرخانی در غرفه‌ی نشر معارف
"سرلوحه‌ها"ی امیرخانی منتشر شد
کتاب هم یک "کالا"ست / رضا امیرخانی
ماهنامه‌ی راه در پله‌ی سی و نهم
نویسنده‌ای که "کمی" شیطان است/رضا امیرخانی
وقتی یک کمدین؛ رمان نمی‌نویسد
نسخه نمی‌دهم؛ دغدغه می‌سازم / رضا امیرخانی
نفحات نفت امیرخانی در راه است
رمان با طعم باقلا
واکنش سریع! به بیکاری امیرخانی
ممیزی کتاب در محاق / مریم مهتدی
"ارمیا" ویزای ترکیه را گرفت
"بیوتن" به مشهد مشرف شد
در باب یک تفاوت/ رضا امیرخانی
با بیوتن در سفر به گرای 270 درجه
داستان ‌‌ننویسی! را دوست دارم
"من او" و "شطرنج با ماشین قیامت" برای عرب‌ها
نشست خودمانی "امیرخانی" و خوانندگان بی‌وتن
این چند تن در مصاف با یک بیوتن
بیوتن تجربه‌ی هندسه‌ی نااقلیدسی است!
نقد‌ "بیوتن" ادامه دارد

هم اندیشی
ارسال صفحه به دوستان
چاپ

ادبیاتتاریخ و سیاستدین و فلسفهعلوم انسانیهنرمرجع

بایگانی  
گزارشی از بازار نشر 2015
سال 2015 پر از حرف‌های پوچ و کلمات توخالی بود اما کتاب‌های حقیقی و داستانی خوب، صادق و حتی قدرتمند توانستند به موفقیت برسند. خود صنعت کتاب هم شاهد یک پیروزی بود چون تعداد کتاب‌های فیزیکی فروخته شده از کتاب‌های الکترونیکی کیندل بالاتر بود. بعد از 10 سال سکوت، کازوئو ایشیگورو بازگشت و خوانندگانش را با کتاب تمثیل‌مانند «غول دفن‌شده» که در آن اژدها و شوالیه‌های شاه آرتور هم بودند، به دو دسته موافق و مخالف تقسیم کرد و بعد از 14 سال دوری، میلان کوندرا در قالب سایه‌ای از خود قبلی و پرطراوتش برگشت.
۱۳۹۴/۱۱/۱۹
اقتصاد مردم فقیر
"اقتصاد فقیر" گزارش دو اقتصاددان ممتاز دانشگاه ام‌آی‌تی است که بیش از پانزده سال است در روستاهای دور افتاده هند، بنگلادش، مراکش و دیگر مناطق آفریقا به سر می‌برند و تلاش می‌کنند تا معماهای زیاد اقتصاد توسعه را روشن کنند. مصرف، پس‌انداز، سرمایه‌گذاری، تنظیم خانواده، بیمه و ریسک‌پذیری، الگوی تعیین شغل، بهداشت، و ده‌ها مساله دیگر، موضوعاتی هستند که این دو در رابطه با فقرا دنبال کرده‌اند. این پیگیری مجدانه و سخت نتایج شگرفی به دنبال داشته و تحلیل‌های ظریف و نوینی به دست داده است.
۱۳۹۴/۰۹/۰۳
از توقیت ولایت تا نصیحت امام مسلمین
آیت‌الله محمد یزدی در مصاحبه ای که در مجله حکومت اسلامی (ارگان مجلس خبرگان) نیز چاپ شده، در پاسخ به پرسشی در مورد نظارت بر رهبری می‌گوید که هرجا در قانون اساسی مسئله نظارت مطرح شده است، نظارت استصوابی است و این مسئله در مورد نظارت بر رهبری نیز صدق می‌کند.
۱۳۹۴/۱۱/۲۵

بایگانی
رادیو اربعین اول آبان شنیدنی می‌شود
فیلم‌‏های ایام محرم با من و زیبا تا مختارنامه
حضور یک مادر شهید در نماهنگ «چای روضه»
تولید «اشعار عاشورایی» با صدای گویندگان رادیو
کارگردان «سردار» دلایل اجرای نمایش را در حضور فرزندان شهیدان گفت
پخش خطبه‌های نماز جمعه مقام معظم رهبری در محرم 59
دستِ غم بر کمرش رفت ولی قولش نه!
رسانه ملی سیاهپوش شد
حجت الاسلام پناهیان:بسیج در عرصه سینما ورود کند
«پروازی در آرامش» آینه اقتدار یک ارتش
افشای راز مرگ چند زن در تئاتر «خواب زمستانی»
جمشید مشایخی را می‌توان جهان پهلوان سینما دانست
بهرام زند مدیر دوبلاژ «نبرد خلیج فارس 2» شد
«کربلا جغرافیای یک تاریخ» محرم اکران می‌شود
برگزیدگان نخستین جشنواره «چهل چراغ» معرفی شدند
بزرگداشت مرشد میرزاعلی در جشنواره پرده‌خوانی «غدیر»

بایگانی  
لک لکها
فیروز زنوزی جلالی
بانوی خانه که نباشد!
سید علی موسوی
از دفترچه‎ی خاطرات یک دوشیزه
چخوف/ رضا آذرخشی، هوشنگ رادپور
ساعت تولد بچه‌ی سیزدهم
راد والاس / ملیسا وفایی کیا
حمام
سید علی موسوی
اژدهای پنجاه و یکم
هی وودبرون
سه فصل از سقای آب و ادب
سید مهدی شجاعی

بایگانی  
بیایید از عشق صحبت کنیم
قیصر امین‌پور
آخرین سوت قطار
حامد امامیه
فوجی از پر و خاکستر پرستوها
افشین علاء
نبوت به دو تا معجزه آوردن نیست!
کاظم بهمنی
چشم تو غزل عامیانه خوبی‎ست
حسن صادقی پناه

بایگانی  
کتاب مورد علاقه روحانی، هاشمی، احمدی نژاد و...
پدرام ابراهیمی
ایشالا پیر عاشقی بسوزه!
ابولفضل زروئی نصرآباد
هشت سال گذشت!
حسن شاه‌رجب
محمود جان کجایی؟
مسعود مرعشی/ علی هدیه‌لو

بایگانی  
نشستن با کتاب
برای غربت فتح
میان اشک و لبخند
10جلد برگزیده‌ی 2008

بایگانی  
و اینک آخر الزمان...
سمیه کاووسی
مبادا خون سیاوش بر زمین بریزد
مرجان فولادوند
بوی پیراهن یوسف
حسین شرفخانلو

       


پیشنهاد شما
پشت جلد
فهرست
فرم عضویت در خبرنامه‌ی کتاب
درب منزل تحویل بگیرید!
اولین فروشگاه قانونی کتاب الکترونیک
اینجا متعلق به شماست
پیوندها
رادیو پنج روز
تحریم تجاری اسرائیل
یاری سالمندان برای زندگی کردن
انجمن حمایت از قربانیان سلاح‌های شیمیایی
درباره‌ی کتاب‌نیوز
روی جلد | پیشنهاد ما | نقد و نظر | بازارچه | کتابخانه | نقطه سر خط | پیشنهاد شما | دیگران | شناسنامه
کلیه حقوق متعلق است به موسسه « میراث اهل قلم » . باز نشر مطالب با ذکر « کتاب نیوز » بلامانع است.
طراحی سایت، هاست(هاستینگ)، ثبت دامنه - رادکام