کتاب نیوز  شناسنامه

نسلی که سودایی بود نه سوداگر/عبدالله شهبازی

عبدالله شهبازی

رسول جعفریان مورخی پرکار است و در مواردی نوآور و باسلیقه. کارنامه او سیر اعتلایی را نشان می‌دهد؛ یعنی با گذشت زمان غنا و پختگی بیش‌تری در آثارش دیده می‌شود. برخی از آثار اخیر جعفریان بسیار ارزشمند است؛ از جمله "صفویه در عرصه دین، فرهنگ و سیاست " [رساله‌های منتشرنشده‌ای از دوره صفوی] (قم: پژوهشکده حوزه و دانشگاه، 1379، سه جلد، 1457 صفحه)، و "رسائل حجابیه" [ده‌ها رساله‌ از علمای مخالف و چند رساله از موافقان «کشف حجاب»] (قم: دلیل ما، 1380، دو جلد، 1456 صفحه).

آخرین، و جنجالی‌ترین، کتاب جعفریان "جریان‌ها و سازمان‌های مذهبی- سیاسی ایران، 1320- 1357" نام دارد که در فاصله کوتاهی به چاپ ششم رسید. (چاپ ششم، ناشر: مؤلف، بهار 1385، 832 صفحه) علت این استقبال انتخاب موضوعی بااهمیت و بکر بود که برای نخستین بار بدان پرداخته می‌شد. چاپ اوّل کتاب کم‌حجم بود و در موارد فراوان غیردقیق؛ ولی در چاپ‌ها، و در واقع بازنویسی‌ها و ویرایش‌های بعد، بر حجم آن افزوده شد، نواقص و اشتباهات اندک اندک مرتفع شد و سرانجام وضع کنونی را یافت؛ یعنی به اثری جدّی و ماندگار بدل شد.

ظاهراً، مؤلف قصد دارد این رویه را ادامه دهد و با دریافت نظرات فعالین سیاسی سال‌های چهل و پنجاه کتاب را در هر چاپ با اصلاحاتی افزون‌تر عرضه کند.

این روش خوب است برای پژوهش در عرصه‌ای که تا حدود زیاد باید بر دانسته‌های دست‌اندرکاران و بازیگران هنوز زنده آن متکی باشد. «بازیگران» وسوسه می‌شوند، گاه به شور می‌آیند و گاه عصبانی می‌شوند. بهرحال، نتیجه یکی است: دانسته‌های تکمیلی خود را می‌نویسند و به مؤلف می‌دهند. بدون این «وسوسه» تبدیل کتاب به اثری جامع، دقیق و ماندگار ممکن نیست.

ولی این روش بد است برای کسانی چون من که مجبورند ویرایش‌های جدید کتاب را هر بار خریداری کنند!

بازیگرانی که حوادث این کتاب بخشی از زندگی و کارنامه سیاسی‌شان به‌شمار می‌رود، گاه کاستی‌های فراوانی را «کشف» می‌کنند؛ کاستی‌هایی که بعضاً تنها خود یا معدود کسان دیگر از آن مطلع‌اند و ممکن است جعفریان را به بی‌دقتی متهم کنند. ولی این گناه مورخ نیست. حوادثی است که در هیچ سندی منعکس نشده. اسناد ساواک، به دلیل رازداری‌ها و ترفندهایی که مبارزان سیاسی برای حفظ اسرار خود به کار می‌بردند، در مواردی نارسا و گمراه‌کننده است. افراد و گروه‌هایی هستند که ساواک هیچگاه ابعاد فعالیت‌شان را نشناخت، به کنه کردارشان پی نبرد، یا به تصویری نارسا و مغلوط از کارنامه‌شان دست یافت. گرچه جعفریان به پرونده‌های ساواک نیز دسترسی نداشته و بر اسناد منتشر شده ساواک (در کتاب‌های مرکز بررسی‌های تاریخی وزارت اطلاعات)، خاطرات و منابع منتشر شده و مصاحبه‌های خود متکی بوده است.

چاپ ششم کتاب جعفریان در بسیاری موارد حاوی اطلاعات ارزشمندی است. جعفریان کوشیده تا بی‌طرفانه و منصفانه سخن بگوید و این حسن کار اوست. ولی در مواردی شتاب‌زدگی و بی‌دقتی واقعی به چشم می‌خورد. نثر کتاب نیز در مواردی عجولانه و پالایش نیافته است. مثلاً، در بررسی زندگی شیخ حسین لنکرانی به شایعات خصمانه‌ای که علیه او رواج داشت، و لنکرانی را «توده‌ای» و «کمونیست» معرفی می‌کرد، پرداخته و سپس چنین نوشته است: «بهرحال درباره این مسائل باید تحقیق بیش‌تری صورت بگیرد. آن‌چه مسلم است باید محققان با دقت و بی‌طرفی در این باره بنویسند و پنبه آن موضوع را بزنند.» «تحقیق بیش‌تر» و «دقت و بی‌طرفی» کجا و «زدن پنبه آن موضوع» [اتهامات علیه لنکرانی] کجا؟!

موارد مهمی هم هست که در کتاب بازتاب نیافته‌اند. یکی از مهم‌ترین این موارد گروه بهمن حجت کاشانی است که در خاندان پهلوی نفوذ کرد و حتی علی (پاتریک) پهلوی (برادرزاده محمدرضا شاه) را به خود جلب کرد. اسناد این ماجرا در دوره جدید فصلنامه پانزده خرداد منتشر شده است.

در صفحات 531- 532 مطالبی درباره «گروه مجاهدین اسلام» در شیراز آمده است. مندرجات این دو صفحه بخشی از خاطرات سال‌های دور من است و از زیر و بم آن مطلعم. در این بخش جعفریان از منابع معتبربهره نبرده است. احتمالاً، در چاپ‌های بعد تکمیل و اصلاح خواهد شد. چنان‌که گفتم، روش جعفریان این است. مورخ «اصفهانی» ما حتی مرا نیز «وسوسه» کرد. چنان تحریک شدم که نامه‌ای نوشتم و دانسته‌هایم را تقدیمش کردم.

***

من نیز، به عنوان فردی از نسلی که در دهه چهل به فعالیت‌های سیاسی ضد حکومت پهلوی جلب شد، با خواندن این کتاب به یاد گذشته افتادم و خاطرات آن روزهای دور، برایم زنده شد. روزهایی بسیار متفاوت با امروز. روزهایی که افرادی نه چندان اندک و نه چندان زیاد، از نسل ما در جستجوی گمشده‌ای بودند و گاه چنان شیدا که ارزشمندترین گوهر مادی هر انسان، جان خود را نثار می‌کردند. بسیاری از این سودائیان راه‌های گوناگون را تجربه کردند، گاه در مسلخ «ایدئولوژی»، به موجوداتی متصلب و سنگدل بدل شدند، هر گونه روزنه مهر و عطوفت را بر خود و دیگران بستند و بهائی بس سنگین برای آزمون و خطای خود ‌پرداختند. امروز، در داوری «تاریخ»، داور هر که باشد، برخی مغضوب‌اند و برخی محبوب. ولی تنها کسانی که آن تجربه تلخ را با تمامی وجود خود آزموده‌اند می‌دانند که گمشدگان نیز قربانی بودند. گناه از شیدایی و گمشدگی بود. سودا بود و هوس پرواز در راه‌ها و بیراهه‌ها. و همین شیدایی و گمشدگی بود که بعضی را اهرمن کرد و بعضی را فرشته. می‌توان درباره پیامدهای منفی کردار این و آن نوشت ولی باید آن نسل را در کلیت خود، محترم شمرد و «آرمان‌گرایی»‌اش را؛ نسلی که فرزند زمان خود بود و «آرمان» را، درست یا غلط، بیش از هر چیز گرامی می‌داشت. نسلی که «سودایی» بود نه «سوداگر».

۱۳۸۵/۰۴/۰۷
 مطالب مرتبط 

هم اندیشی
ارسال صفحه به دوستان
چاپ

ادبیاتتاریخ و سیاستدین و فلسفهعلوم انسانیهنرمرجع

بایگانی  
گزارشی از بازار نشر 2015
سال 2015 پر از حرف‌های پوچ و کلمات توخالی بود اما کتاب‌های حقیقی و داستانی خوب، صادق و حتی قدرتمند توانستند به موفقیت برسند. خود صنعت کتاب هم شاهد یک پیروزی بود چون تعداد کتاب‌های فیزیکی فروخته شده از کتاب‌های الکترونیکی کیندل بالاتر بود. بعد از 10 سال سکوت، کازوئو ایشیگورو بازگشت و خوانندگانش را با کتاب تمثیل‌مانند «غول دفن‌شده» که در آن اژدها و شوالیه‌های شاه آرتور هم بودند، به دو دسته موافق و مخالف تقسیم کرد و بعد از 14 سال دوری، میلان کوندرا در قالب سایه‌ای از خود قبلی و پرطراوتش برگشت.
۱۳۹۴/۱۱/۱۹
اقتصاد مردم فقیر
"اقتصاد فقیر" گزارش دو اقتصاددان ممتاز دانشگاه ام‌آی‌تی است که بیش از پانزده سال است در روستاهای دور افتاده هند، بنگلادش، مراکش و دیگر مناطق آفریقا به سر می‌برند و تلاش می‌کنند تا معماهای زیاد اقتصاد توسعه را روشن کنند. مصرف، پس‌انداز، سرمایه‌گذاری، تنظیم خانواده، بیمه و ریسک‌پذیری، الگوی تعیین شغل، بهداشت، و ده‌ها مساله دیگر، موضوعاتی هستند که این دو در رابطه با فقرا دنبال کرده‌اند. این پیگیری مجدانه و سخت نتایج شگرفی به دنبال داشته و تحلیل‌های ظریف و نوینی به دست داده است.
۱۳۹۴/۰۹/۰۳
از توقیت ولایت تا نصیحت امام مسلمین
آیت‌الله محمد یزدی در مصاحبه ای که در مجله حکومت اسلامی (ارگان مجلس خبرگان) نیز چاپ شده، در پاسخ به پرسشی در مورد نظارت بر رهبری می‌گوید که هرجا در قانون اساسی مسئله نظارت مطرح شده است، نظارت استصوابی است و این مسئله در مورد نظارت بر رهبری نیز صدق می‌کند.
۱۳۹۴/۱۱/۲۵

بایگانی
رادیو اربعین اول آبان شنیدنی می‌شود
فیلم‌‏های ایام محرم با من و زیبا تا مختارنامه
حضور یک مادر شهید در نماهنگ «چای روضه»
تولید «اشعار عاشورایی» با صدای گویندگان رادیو
کارگردان «سردار» دلایل اجرای نمایش را در حضور فرزندان شهیدان گفت
پخش خطبه‌های نماز جمعه مقام معظم رهبری در محرم 59
دستِ غم بر کمرش رفت ولی قولش نه!
رسانه ملی سیاهپوش شد
حجت الاسلام پناهیان:بسیج در عرصه سینما ورود کند
«پروازی در آرامش» آینه اقتدار یک ارتش
افشای راز مرگ چند زن در تئاتر «خواب زمستانی»
جمشید مشایخی را می‌توان جهان پهلوان سینما دانست
بهرام زند مدیر دوبلاژ «نبرد خلیج فارس 2» شد
«کربلا جغرافیای یک تاریخ» محرم اکران می‌شود
برگزیدگان نخستین جشنواره «چهل چراغ» معرفی شدند
بزرگداشت مرشد میرزاعلی در جشنواره پرده‌خوانی «غدیر»

بایگانی  
لک لکها
فیروز زنوزی جلالی
بانوی خانه که نباشد!
سید علی موسوی
از دفترچه‎ی خاطرات یک دوشیزه
چخوف/ رضا آذرخشی، هوشنگ رادپور
ساعت تولد بچه‌ی سیزدهم
راد والاس / ملیسا وفایی کیا
حمام
سید علی موسوی
اژدهای پنجاه و یکم
هی وودبرون
سه فصل از سقای آب و ادب
سید مهدی شجاعی

بایگانی  
بیایید از عشق صحبت کنیم
قیصر امین‌پور
آخرین سوت قطار
حامد امامیه
فوجی از پر و خاکستر پرستوها
افشین علاء
نبوت به دو تا معجزه آوردن نیست!
کاظم بهمنی
چشم تو غزل عامیانه خوبی‎ست
حسن صادقی پناه

بایگانی  
کتاب مورد علاقه روحانی، هاشمی، احمدی نژاد و...
پدرام ابراهیمی
ایشالا پیر عاشقی بسوزه!
ابولفضل زروئی نصرآباد
هشت سال گذشت!
حسن شاه‌رجب
محمود جان کجایی؟
مسعود مرعشی/ علی هدیه‌لو

بایگانی  
نشستن با کتاب
برای غربت فتح
میان اشک و لبخند
10جلد برگزیده‌ی 2008

بایگانی  
و اینک آخر الزمان...
سمیه کاووسی
مبادا خون سیاوش بر زمین بریزد
مرجان فولادوند
بوی پیراهن یوسف
حسین شرفخانلو

       


پیشنهاد شما
پشت جلد
فهرست
فرم عضویت در خبرنامه‌ی کتاب
درب منزل تحویل بگیرید!
اولین فروشگاه قانونی کتاب الکترونیک
اینجا متعلق به شماست
پیوندها
رادیو پنج روز
تحریم تجاری اسرائیل
یاری سالمندان برای زندگی کردن
انجمن حمایت از قربانیان سلاح‌های شیمیایی
درباره‌ی کتاب‌نیوز
روی جلد | پیشنهاد ما | نقد و نظر | بازارچه | کتابخانه | نقطه سر خط | پیشنهاد شما | دیگران | شناسنامه
کلیه حقوق متعلق است به موسسه « میراث اهل قلم » . باز نشر مطالب با ذکر « کتاب نیوز » بلامانع است.
طراحی سایت، هاست(هاستینگ)، ثبت دامنه - رادکام